1. Κρητική Λαογραφία
  2. Λεξικά
  3. Κρητικής Διαλέκτου
  4. Επιστροφή

ΛΕΞΙΚΟ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΟ & ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ του γλωσσικού ιδιώματος του Νομού Ηρακλείου

Best Seller

Συγγραφέας: Ειρήνη Ξενάκη-Ροβίθη

 

Εκδότης: Mystis

 

Τιμή: 25,00 €

:
  • Google+
  • PrintFriendly
Χρονολογία έκδοσης: 2019
Τύπος: Μαλακό
Σελίδες: 610
Διαστάσεις: 24x17cm

ISBN

  •  978-618-5421-00-7

Περιγραφή

Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η
Είναι γνωστό ότι η γλώσσα ενός λαού είναι ο κυριότερος φορέας της ιστο-
ρίας και της παράδοσής του. Η γλωσσική διαφοροποίηση του κάθε τόπου
συνιστά την εθνική και τοπική φυσιογνωμία του και εκφράζει την πολιτι-
σμική εξέλιξη του. Στη χώρα μας τα γλωσσικά ιδιώματα αρκετών περιοχών,
με τη γενίκευση της ενιαίας Παιδείας και την ίδρυση σχολείων και στα πιο
απομακρυσμένα χωριά, μετά το τέλος του Βʹ Παγκοσμίου πολέμου και των
εθνικών μας περιπετειών, αλλά και κατά τα τελευταία χρόνια, λόγω του
αυξανόμενου τουριστικού ρεύματος και της διάδοσης των Μέσων Μαζι-
κής επικοινωνίας, δέχτηκαν ισχυρή πίεση και υποχώρησαν. Μερικές φορές
σχεδόν μέχρι της πλήρους εξαφάνισής τους. Ανθεκτικότερες αποδείχτηκαν
η Ποντιακή, η Κυπριακή αλλά και η Κρητική, η οποία διατηρεί αρκετά από
τα χαρακτηριστικά της, περισσότερο στην ύπαιθρο και λιγότερο στις αστι-
κές περιοχές. Ως προς την κοινή Νεοελληνική γλώσσα η κρητική διάλε-
κτος είναι αρκετά διαφοροποιημένη, όσον αφορά στη μορφολογία και στη
σύνταξή της, με πολλά αρχαϊκά στοιχεία και ιδιάζουσα προφορά. Είναι η
γλώσσα που έδωσε από το 14ο έως και τον 17ο αιώνα αρκετά λογοτεχνικά
έργα και τα αριστουργήματα Ερωτόκριτος του Βιτσέντσου Κορνάρου και
Ερωφίλη του Γεωργίου Χορτάτση.
Οι πιέσεις που δέχτηκε και δέχεται ακόμη και σήμερα η κρητική διάλεκτος
από εξωτερικούς και εσωτερικούς παράγοντες, οι κυριότεροι από
τους οποίους ήδη αναφέρθηκαν, έχουν παρακινήσει πολλούς διανοούμενους,
φιλολόγους, γλωσσολόγους, αλλά και απλούς ανθρώπους, χω-
ρίς ιδιαίτερες επιστημονικές γνώσεις, να ασχοληθούν με το λεξιλογικό
πλούτο της κρητικής διαλέκτου και να συγγράψουν λεξικά, ανάλογα με
τις δυνάμεις του καθένας. Ενδεικτικά αναφέρουμε το λεξικό του Γεωργίου
Παγκάλου, Περί του γλωσσικού ιδιώματος της Κρήτης (Αθήνα 1955-1957),
του Εμμανουήλ Πιτυκάκη, Το γλωσσικό ιδίωμα της ανατολικής Κρήτης
(Αθήνα 1983), και του Αντωνίου Ξανθινάκη, Λεξικό ερμηνευτικό και ετυ-
μολογικό του δυτικοκρητικού γλωσσικού ιδιώματος (Ηράκλειο 2000). Με
φιλολογική επιμέλεια του ομότιμου καθηγητή Θεοχάρη Δετοράκη εξεδόθη
και το Κρητικόν λεξιλόγιον του Ιωάννη Κονδυλάκη (Ηράκλειο 1990). Λε-
ξικά ανάλογα έχουν γραφεί και από αρκετούς άλλους λεξικογράφους, τα
ονόματα καθώς και τα έργα των οποίων αναφέρονται στη βιβλιογραφία,
που υπάρχει στο τέλος του παρόντος λεξικού που είναι το αποτέλεσμα της
προσωπικής μου προσπάθειας συγκέντρωσης και καταγραφής μέρους του
λεξιλογικού πλούτου του τόπου μου.
Πολλοί ίσως θεωρήσουν περιττή και χωρίς ιδιαίτερη χρησιμότητα τη
συγγραφή ενός ακόμη λεξικού του κρητικού γλωσσικού ιδιώματος. Είναι
όμως γνωστό ότι ο γλωσσικός θησαυρός της Κρήτης, παρά τις σημαντικές
εργασίες των λεξικογράφων που έχουν κατά καιρούς ασχοληθεί, δεν έχει
ακόμη συγκεντρωθεί και καταγραφεί πλήρως. Θεωρώ ότι, έστω και μικρός
αριθμός λέξεων που συγκεντρώνεται και καταγράφεται, αποτελεί σημαντι-
κή συμβολή στη διάσωσή του. Τόλμησα, λοιπόν, με επίγνωση των δυσκολιών
που θα αντιμετώπιζα, να συγκεντρώσω και να καταγράψω όσες λέξεις
του γλωσσικού ιδιώματος του τόπου μου γνώριζα και χρησιμοποιούσα από
τα παιδικά μου χρόνια και όσες μου είχε κληροδοτήσει η αείμνηστη για-
γιά μου Στεφανία Λεβεντάκη, η οποία είχε γεννηθεί το 1890 και απεβίωσε
πλήρης ημερών με ακμαίες τις πνευματικές της δυνάμεις. Καθ’ όλη τη διάρκεια
της ζωής της ζούσε στον ίδιο χώρο με την οικογένειά μου και εκτός
από την Κρητική λαλιά, μου μετέδωσε και την αγάπη και το σεβασμό στην
παράδοση μας, γι’ αυτό με ευγνωμοσύνη αφιερώνω την εργασία αυτή στη
μνήμη της. Η απόφασή μου όμως για τη συγγραφή του λεξικού κινήθηκε
και από την έντονη επιθυμία να αφήσω στα παιδιά και στα εγγόνια μου
όσες λέξεις του γλωσσικού κρητικού ιδιώματος μπόρεσα να καταγράψω,
για να γνωρίσουν τον πλούτο και τη συνέχεια της γλώσσας μας.
Κατά την πορεία της εργασίας διαπίστωσα ότι η καταγραφή λέξεων από
όλη την Κρήτη ήταν εγχείρημα που απαιτούσε μακροχρόνια και επίπονη
προσπάθεια. Αποφάσισα, λοιπόν, στην αρχή να περιοριστώ στη συλλο-
γή και καταγραφή λέξεων του ιδιώματος της επαρχίας Μαλεβιζίου, στην
οποία ανήκει και το χωριό μου, αργότερα όμως, με την προτροπή φίλων
και γνωστών, να την επεκτείνω σε ολόκληρο το νομό Ηρακλείου. Αρω-
γούς στο έργο μου εκτός από φίλους και γνωστούς είχα και ανώνυμους
κατοίκους των χωριών του νομού, που γνώριζαν και διέσωζαν στο λόγο
τους αρκετές λέξεις, ξεχασμένες από πολλούς και ιδιαίτερα από τους κα-
τοίκους των αστικών κέντρων. Οι επισκέψεις μου στα χωριά ήταν και είναι
πυκνές και οι συζητήσεις με τους κατοίκους εκτός από ευχάριστες ήταν και
ιδιαίτερα χρήσιμες. Μεγάλη βοήθεια είχα επίσης από την ανάγνωση παρα-
μυθιών, δημοτικών τραγουδιών, μαντινάδων και τοπικών ιστοριών, και από
συγγραφείς που γνωρίζουν και χρησιμοποιούν σωστά το κρητικό ιδίωμα.
Όλη αυτή η προσπάθεια απεδείχθη χρονοβόρα και, ενώ στην αρχή ήλ-
πιζα ότι θα αρκούσαν λίγα χρόνια για να ολοκληρωθεί, έφθασα ήδη στο
δέκατο πέμπτο έτος, χωρίς να θεωρώ ότι το μέχρι τώρα έργο μου είναι
ικανοποιητικό, ούτε ότι έχει επιτευχθεί απόλυτα ο στόχος μου. Επειδή όμως
οι καιροί «οὐ μενετοί» αποφάσισα να προχωρήσω στην έκδοση του λεξικού
με όσα λήμματα έχω συλλέξει και επεξεργαστεί ως προς την ερμηνεία και
την ετυμολογία, χωρίς ωστόσο να σταματήσω τη συλλογή και την κατα-
γραφή, με την ελπίδα ότι ίσως αργότερα δοθεί η ευκαιρία και ο χρόνος σε
μένα ή σε άλλους, να συμπληρωθεί και να εμπλουτιστεί το λεξικό.